इंस्टाग्राम डेटा लीक: १.७५ कोटी वापरकर्त्यांची माहिती डार्क वेबवर, सायबर सुरक्षेचा गंभीर प्रश्न

जगातील लोकप्रिय सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म इंस्टाग्राम पुन्हा एकदा सायबर सुरक्षेच्या कारणामुळे चर्चेत आला आहे. सुमारे १ कोटी ७५ लाख (१७.५ मिलियन) इंस्टाग्राम वापरकर्त्यांची वैयक्तिक माहिती मोठ्या प्रमाणावर लीक झाल्याचा दावा सायबर सुरक्षा संशोधकांनी केला आहे. ही माहिती सध्या डार्क वेबवरील हॅकिंग फोरम्सवर उपलब्ध असल्याचे सांगितले जात आहे.

नेमकी कोणती माहिती लीक झाली?

सायबर तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, या डेटा लीकमध्ये वापरकर्त्यांचे

इंस्टाग्राम युजरनेम
पूर्ण नाव
ई-मेल आयडी
मोबाईल नंबर
काही प्रकरणांत स्थानाशी संबंधित माहिती

यांचा समावेश आहे. मात्र, पासवर्ड किंवा थेट लॉगिन माहिती लीक झाल्याचे पुरावे आढळलेले नाहीत.

डेटा कसा मिळवण्यात आला?

प्राथमिक तपासानुसार हा डेटा इंस्टाग्रामच्या जुन्या API प्रणालीतील त्रुटींचा गैरवापर करून गोळा करण्यात आल्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. म्हणजेच इंस्टाग्रामच्या अंतर्गत सर्व्हरवर थेट हॅकिंग झाले नसल्याचा दावा केला जात आहे, मात्र वापरकर्त्यांची माहिती बाहेर गेली आहे, हे नक्की.

डार्क वेबवर काय सुरू आहे?

हा डेटा सध्या डार्क वेबवर विक्रीसाठी किंवा मोफत शेअर केला जात असल्याचे सांगितले जात आहे. त्यामुळे सायबर गुन्हेगार या माहितीचा वापर करून

फसवे ई-मेल (फिशिंग)
बनावट कॉल्स
सोशल इंजिनिअरिंग हल्ले
सिम स्वॅपिंग
ऑनलाइन फसवणूक

करू शकतात, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे.

वापरकर्त्यांना आलेले पासवर्ड रीसेट ई-मेल

अनेक इंस्टाग्राम वापरकर्त्यांना अचानक पासवर्ड बदलण्याचे ई-मेल किंवा नोटिफिकेशन्स मिळाल्याच्या तक्रारी समोर आल्या आहेत. यामुळे घबराटीचे वातावरण निर्माण झाले आहे. काही तज्ज्ञांच्या मते, हॅकर्स लीक झालेल्या माहितीच्या आधारे खाते ताब्यात घेण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

मेटा कंपनीची भूमिका

इंस्टाग्रामची मूळ कंपनी मेटाने यावर स्पष्टीकरण देताना सांगितले आहे की,

इंस्टाग्रामच्या मुख्य सिस्टीमवर कोणताही थेट हल्ला झालेला नाही
वापरकर्त्यांची खाती सुरक्षित आहेत
पासवर्ड लीक झालेले नाहीत

तसेच, अनोळखी पासवर्ड रीसेट ई-मेलकडे दुर्लक्ष करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

सायबर तज्ज्ञांचा इशारा

सायबर सुरक्षा तज्ज्ञांच्या मते, पासवर्ड लीक न झाले तरी ई-मेल आणि मोबाईल नंबर बाहेर जाणे हे देखील गंभीर धोका आहे. यामुळे वापरकर्ते फसवणूक आणि ओळख चोरीचे बळी ठरू शकतात.

वापरकर्त्यांनी काय करावे?

तज्ज्ञांनी पुढील उपाय सुचवले आहेत:

इंस्टाग्रामचा पासवर्ड त्वरित बदलावा
मजबूत आणि वेगळा पासवर्ड वापरावा
टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन (२FA) सुरू करावे
संशयास्पद ई-मेल, लिंक किंवा कॉल्सकडे दुर्लक्ष करावे
खात्यावर संशयास्पद हालचाली दिसताच तक्रार नोंदवावी

हा डेटा लीक थेट हॅकिंग नसला तरी इतक्या मोठ्या प्रमाणावर वापरकर्त्यांची माहिती डार्क वेबवर उपलब्ध होणे हे अत्यंत गंभीर प्रकरण आहे. सोशल मीडिया वापरताना केवळ सुविधा नव्हे, तर स्वतःची डिजिटल सुरक्षितता देखील तितकीच महत्त्वाची आहे, हे या घटनेतून पुन्हा एकदा स्पष्ट झाले आहे.