गावात सुरू करता येणारे १५ व्यवसाय | कमी गुंतवणूक, जास्त नफा

ग्रामीण भागातील अर्थव्यवस्था शेतीवर आधारित असली तरी शेतीपूरक आणि दैनंदिन गरजांशी जोडलेल्या व्यवसायांना कायम मागणी असते. शहरांपेक्षा कमी स्पर्धा, स्थानिक कच्चा माल सहज उपलब्ध आणि ग्राहकांचा विश्वास यामुळे गावातील छोटे व्यवसाय लवकर स्थिरावतात. खाली दिलेले व्यवसाय प्रत्यक्ष अनुभव, सरकारी योजनांचा आधार आणि स्थानिक मागणी यांवर आधारित आहेत.

१. मशरूम उत्पादन आणि स्पॉन विक्री

मशरूम लागवडीसाठी जास्त जागा लागत नाही. एका छोट्या खोलीत किंवा शेडमध्ये हा व्यवसाय सुरू करता येतो. मेघालयातील रेमंड मारवेन यांनी दोन छोट्या खोल्यांमध्ये मशरूम स्पॉन लॅब उभारली. सुरुवातीला ५०० मिली कल्चरपासून सुरुवात करून आज ते आठवड्याला ५०० पॅकेट स्पॉन उत्पादन करतात. त्यांची मासिक कमाई सुमारे ४०,००० रुपये आहे. केरळमधील केव्हीकेच्या प्रयत्नांतून २,६४९ शेतकऱ्यांनी पाच वर्षांत १७४.१४ लाख रुपयांचे अतिरिक्त उत्पन्न मिळवले आहे.

गुंतवणूक: ५०,००० ते १ लाख रुपये

मासिक उत्पन्न: ३०,००० ते ४०,००० रुपये

२. मधमाशी पालन आणि मध उत्पादन

मधमाशी पालन हा शेतीसोबत करता येणारा पूरक व्यवसाय आहे. केंद्र सरकारच्या हनी मिशन अंतर्गत २०१७-१८ ते २०२५-२६ या काळात सुमारे २,४६,००० मधमाशी पेट्या वितरित करण्यात आल्या आणि ५,५०० मेट्रिक टन मध उत्पादन झाले. तमिळनाडूमधील टी. अजिन यांनी मधमाशी पालनातून AGMARK प्रमाणित मध उत्पादन सुरू केले आणि इतर शेतकऱ्यांना प्रशिक्षण देखील देत आहेत. मध विक्रीसोबतच परागीकरण सेवा देऊन शेतकऱ्यांकडून उत्पन्न मिळवता येते.

गुंतवणूक: ५०,००० ते १ लाख रुपये (१०-१५ पेट्या)

मासिक उत्पन्न: २०,००० ते ४०,००० रुपये

३. मसाला निर्मिती आणि पॅकेजिंग

गावात हळद, मिरची, धणे यांसारखे मसाले सहज उपलब्ध असतात. शेतकऱ्यांकडून थेट कच्चा माल खरेदी करून त्यावर प्रक्रिया करून पॅकेजिंग करून विकल्यास चांगला नफा मिळतो. ग्राहकांचा विश्वास संपादन करण्यासाठी गुणवत्ता आणि स्वच्छ पॅकेजिंग महत्त्वाची असते. स्थानिक किराणा दुकाने, हॉटेल्स आणि ऑनलाइन माध्यमातून विक्री करता येते.

गुंतवणूक: ५०,००० ते १ लाख रुपये

मासिक उत्पन्न: २५,००० ते ४५,००० रुपये

४. आटा चक्की आणि पॅकेज्ड आटा विक्री

गावात गहू, बाजरी, ज्वारी सहज उपलब्ध असल्याने आटा चक्की हा कायम मागणी असलेला व्यवसाय आहे. केवळ पिसाई करून दिल्यास प्रति किलो धान्यावर मजुरी मिळते. स्वतःच्या ब्रँडने पॅकेज्ड आटा विकल्यास नफा कैक पटींनी वाढतो. शहरी भागात ऑर्गेनिक आट्याला चांगली मागणी आहे.

गुंतवणूक: ५०,००० ते १.५ लाख रुपये

मासिक उत्पन्न: २५,००० ते ५०,००० रुपये

५. दूध संकलन आणि दुग्धजन्य पदार्थ

दूध आणि दही, पनीर, लोणी यांना दररोज मागणी असते. स्थानिक शेतकऱ्यांकडून दूध गोळा करून ते शहरांना पुरवठा करणे किंवा स्वतः दुग्धजन्य पदार्थ तयार करून विकणे हा फायदेशीर व्यवसाय आहे. सोलापूरच्या यासीन तांबोळी यांनी फक्त १०,००० रुपयांत म्हशीच्या दुधापासून पेढे बनवण्याचा व्यवसाय सुरू केला. आज त्यांची मासिक उलाढाल २ ते ३ लाख रुपये आहे आणि निव्वळ नफा ५०,००० रुपयांपर्यंत पोहोचतो. त्यांचे पेढे अमेरिकेपर्यंत पोहोचले आहेत.

गुंतवणूक: १०,००० ते १ लाख रुपये

मासिक उत्पन्न: ३०,००० ते ५०,००० रुपये

६. पोल्ट्री फार्मिंग (देशी कोंबडी आणि अंडी)

देशी कोंबडी आणि अंड्यांना बाजारात चांगली मागणी असते. कमी जमीन, सहज उपलब्ध खाद्य आणि कमी खर्चात हा व्यवसाय सुरू करता येतो. ३०० ते ५०० कोंबड्यांच्या बॅचमधून ४०-४५ दिवसांत उत्पन्न मिळू लागते. स्थानिक मटण दुकाने, हॉटेल्स आणि थेट ग्राहकांना विक्री करता येते.

गुंतवणूक: ५०,००० ते १ लाख रुपये

मासिक उत्पन्न: २०,००० ते ४०,००० रुपये

७. बियाणे, खते आणि कृषी साहित्य दुकान

शेती हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा मुख्य आधार असल्याने बियाणे, खते, कीटकनाशके आणि लहान कृषी अवजारांची दररोज मागणी असते. ट्रॅक्टर, स्प्रे पंप भाडेतत्त्वावर देणे हा देखील उत्तम पर्याय आहे. शेतकऱ्यांना एकाच ठिकाणी सर्व साहित्य मिळाल्यास ग्राहक नियमित होतात.

गुंतवणूक: ५०,००० ते १ लाख रुपये

मासिक उत्पन्न: २०,००० ते ४०,००० रुपये

८. किराणा आणि जनरल स्टोअर

गावात मोठ्या दुकानांची संख्या कमी असते. दैनंदिन गरजेच्या वस्तू, स्नॅक्स, थंड पेये आणि घरगुती साहित्य विकून रोजचा रोख प्रवाह चांगला राहतो. घरपोच डिलिव्हरी दिल्यास ग्राहकसंख्या वाढते. हा व्यवसाय कमी जोखमीचा आणि स्थिर उत्पन्न देणारा मानला जातो.

गुंतवणूक: ५०,००० ते १ लाख रुपये

मासिक उत्पन्न: १५,००० ते ३०,००० रुपये

९. मोबाइल आणि इलेक्ट्रॉनिक दुरुस्ती दुकान

गावात मोबाइल वापर वाढला आहे पण दुरुस्तीची दुकाने कमी आहेत. मोबाइल स्क्रीन रिप्लेसमेंट, बॅटरी बदल आणि सामान्य दुरुस्ती करून चांगला नफा मिळतो. टीव्ही, कूलर, पंखे यांची दुरुस्ती देखील करता येते. तांत्रिक प्रशिक्षण घेतल्यास सेवा दर्जा सुधारतो.

गुंतवणूक: ५०,००० ते १ लाख रुपये

मासिक उत्पन्न: २०,००० ते ६०,००० रुपये

१०. शिवणकाम आणि बुटीक

शिवणकाम हा पारंपरिक पण कायम मागणी असलेला व्यवसाय आहे. महिलांचे ब्लाउज, कुर्ते, पेटीकोट आणि लहान मुलांचे कपडे शिवणे हा मुख्य व्यवसाय असतो. सणासुदीच्या काळात ऑर्डर वाढतात. घरून सुरुवात करून नंतर छोटे दुकान उघडता येते.

गुंतवणूक: ३०,००० ते ६०,००० रुपये

मासिक उत्पन्न: १५,००० ते ३५,००० रुपये

११. पशुखाद्य आणि गोठा साहित्य विक्री

दूध व्यवसाय मोठ्या प्रमाणात चालत असल्याने पशुखाद्य, मिनरल मिक्सचर आणि गोठ्यासाठी लागणाऱ्या साहित्याला कायम मागणी असते. शेतकऱ्यांकडून कडबा, गवत खरेदी करून विक्री करता येते किंवा तयार पशुखाद्य विकत घेऊन पुरवठा करता येतो.

गुंतवणूक: ४०,००० ते ८०,००० रुपये

मासिक उत्पन्न: १५,००० ते ३०,००० रुपये

१२. नर्सरी आणि रोप विक्री

फळझाडांची कलमे, फुलांची रोपे, औषधी वनस्पती आणि शोभिवंत झाडांची नर्सरी हा कमी खर्चाचा व्यवसाय आहे. महिला ५,००० रुपयांतही हा व्यवसाय सुरू करू शकतात. शहरी भागात आणि शेती क्षेत्रात रोपांची मागणी वाढत आहे.

गुंतवणूक: ५,००० ते ५०,००० रुपये

मासिक उत्पन्न: १०,००० ते ३०,००० रुपये

१३. तेल गाळणी आणि कोल्ड प्रेस तेल

गावात सूर्यफूल, तीळ, भुईमूग, जवस यांसारख्या तेलबियांची मोठ्या प्रमाणात उपलब्धता असते. पारंपरिक तेल गाळणी किंवा कोल्ड प्रेस युनिट लावून शुद्ध तेल विक्री करता येते. आरोग्याबद्दल जागरूकता वाढल्याने कोल्ड प्रेस तेलाला शहरी बाजारात चांगली मागणी आहे. तेलाबरोबर पेंड पशुखाद्य म्हणून विकता येते.

गुंतवणूक: ५०,००० ते १.५ लाख रुपये

मासिक उत्पन्न: २५,००० ते ५०,००० रुपये

१४. फास्ट फूड स्टॉल आणि चहा नाश्ता केंद्र

शाळा, बाजार किंवा बस स्थानकाजवळ फास्ट फूड स्टॉल सुरू करता येतो. वडा पाव, मिसळ, पाणीपुरी, भेळ यांसारखे पदार्थ स्थानिक लोकांना आवडतात. चहा आणि नाश्ता केंद्र कमी गुंतवणुकीत सुरू होते आणि रोजचा रोख प्रवाह चांगला राहतो.

गुंतवणूक: २०,००० ते ५०,००० रुपये

मासिक उत्पन्न: २५,००० ते ५०,००० रुपये

१५. स्थानिक उत्पादनांची ऑनलाइन विक्री

गावातील पापड, लोणची, मसाले, मध, हस्तनिर्मित वस्तू यांना शहरी बाजारात चांगली मागणी आहे. WhatsApp Business, Instagram, Facebook Marketplace आणि IndiaMART वापरून विक्री करता येते. स्थानिक पातळीवर डिलिव्हरी देऊन विश्वास निर्माण केल्यास ग्राहकवर्ग वाढतो. ग्रामीण भागातून ऑनलाइन व्यवसाय करणे आता नेटवर्क उपलब्धतेमुळे सहज शक्य झाले आहे.

गुंतवणूक: १५,००० ते ५०,००० रुपये

मासिक उत्पन्न: १५,००० ते ४०,००० रुपये

सरकारी योजनांचा लाभ

ग्रामीण भागातील उद्योजकांसाठी अनेक सरकारी योजना उपलब्ध आहेत. खादी आणि ग्रामोद्योग आयोग (KVIC) मार्फत खादी विकास योजना (KVY), ग्रामोद्योग विकास योजना (GVY) आणि पंतप्रधान रोजगार निर्मिती कार्यक्रम (PMEGP) अंतर्गत प्रशिक्षण, आर्थिक सहाय्य आणि बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली जाते. या योजनांचा लाभ घेतल्यास सुरुवातीचा भांडवलाचा भार कमी होतो आणि व्यवसाय अधिक टिकाऊ बनतो.

व्यवसाय निवडताना लक्षात ठेवावयाच्या गोष्टी

स्थानिक मागणीचा अभ्यास करणे ही पहिली पायरी आहे. दुसरी गोष्ट म्हणजे स्वतःचे कौशल्य आणि आवड यांचा विचार. तिसरी गोष्ट म्हणजे खाद्यपदार्थांसाठी FSSAI परवाना घेणे. चौथी गोष्ट म्हणजे सुरुवातीला छोट्या प्रमाणात प्रयोग करून ग्राहकांचा प्रतिसाद तपासणे. पाचवी गोष्ट म्हणजे ग्राहकांचा विश्वास संपादन करणे, कारण याच विश्वासावर दीर्घकालीन व्यवसाय उभा राहतो. ग्रामीण भागात स्पर्धा मर्यादित असल्याने चांगली सेवा, योग्य दर आणि विश्वासार्हता दिली तर छोटा व्यवसायही लवकर वाढू शकतो.

About The Author