घोरणे ठरू शकते घातक; मानसिक आरोग्यावर गंभीर परिणाम

आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत झोपेकडे दुर्लक्ष होत असताना, झोपेत वारंवार श्वास अडखळण्याचा आजार म्हणजेच स्लीप अ‍ॅपनिया हा एक गंभीर आरोग्य प्रश्न बनत चालला आहे. अलीकडील एका नव्या वैज्ञानिक अभ्यासानुसार, स्लीप अ‍ॅपनियाचा धोका असलेल्या व्यक्तींना मानसिक आरोग्य समस्यांचा धोका सुमारे ४० टक्क्यांनी अधिक असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. विशेष म्हणजे, ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये हा धोका तुलनेने अधिक तीव्र असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे.

अभ्यासाचा निष्कर्ष काय सांगतो?

संशोधकांनी मध्यमवयीन आणि वृद्ध वयोगटातील हजारो व्यक्तींच्या आरोग्यविषयक माहितीचा दीर्घकालीन अभ्यास केला. या अभ्यासात झोपेच्या सवयी, श्वसनातील अडथळे, मानसिक आरोग्याची स्थिती आणि दैनंदिन कार्यक्षमता या बाबींचा सखोल आढावा घेण्यात आला.

या अभ्यासातून असे आढळून आले की, स्लीप अ‍ॅपनियाचा धोका असलेल्या व्यक्तींमध्ये खालील मानसिक आजारांचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या जास्त आहे –

नैराश्य (Depression)
चिंता विकार (Anxiety Disorders)
मूड डिसऑर्डर
चिडचिड, अस्थिरता आणि भावनिक असंतुलन

स्लीप अ‍ॅपनिया मानसिक आरोग्यावर कसा परिणाम करतो?

स्लीप अ‍ॅपनियामध्ये झोपेत असताना श्वसन मार्ग अंशतः किंवा पूर्णपणे बंद होतो. त्यामुळे झोपेत वारंवार श्वास थांबतो आणि मेंदूला आवश्यक असलेला ऑक्सिजन पुरेशा प्रमाणात मिळत नाही. ही स्थिती रात्रभर अनेक वेळा घडू शकते.

ऑक्सिजनच्या कमतरतेमुळे –

झोपेची गुणवत्ता खालावते
मेंदूवर ताण येतो
स्मरणशक्ती आणि निर्णयक्षमता कमी होते
भावनिक नियंत्रण कमजोर होते

या सर्व गोष्टींचा एकत्रित परिणाम मानसिक आरोग्यावर गंभीर स्वरूपात दिसून येतो.

ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये धोका अधिक का?

वय वाढल्याने शरीरातील स्नायू सैल होतात, श्वसन मार्ग अरुंद होतो आणि झोपेतील विकारांची शक्यता वाढते. त्यातच एकटेपणा, इतर आजार, औषधांचा वापर आणि हालचालींचा अभाव यामुळे ज्येष्ठ नागरिक स्लीप अ‍ॅपनिया आणि मानसिक आजारांच्या दुहेरी धोक्याला सामोरे जातात, असे अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे.

मानसिक आरोग्य तपासणी अत्यावश्यक

संशोधकांच्या मते, स्लीप अ‍ॅपनियाचा धोका असलेल्या व्यक्तींनी केवळ शारीरिक उपचारांवर अवलंबून न राहता नियमित मानसिक आरोग्य तपासणी करणे अत्यंत आवश्यक आहे. विशेषतः वृद्ध व्यक्तींमध्ये नैराश्य किंवा चिंता लवकर ओळखली गेल्यास गंभीर परिणाम टाळता येऊ शकतात.

लक्षणांकडे दुर्लक्ष नको

स्लीप अ‍ॅपनियाची काही सामान्य पण दुर्लक्षित केली जाणारी लक्षणे अशी आहेत –

झोपेत जोरात आणि सतत घोरणे
झोपेत श्वास अडखळणे किंवा थांबणे
दिवसा प्रचंड झोप येणे
सतत थकवा जाणवणे
चिडचिड, अस्वस्थता
एकाग्रतेचा अभाव आणि स्मरणशक्ती कमी होणे

ही लक्षणे दीर्घकाळ दुर्लक्षित केल्यास मानसिक आणि शारीरिक दोन्ही आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो, असा इशारा अभ्यासात देण्यात आला आहे.

एकत्रित उपचार पद्धतीची गरज

तज्ज्ञांच्या मते, स्लीप अ‍ॅपनियावर उपचार करताना झोपेचे विकार आणि मानसिक आरोग्य या दोन्ही बाबी एकत्रितपणे हाताळणे गरजेचे आहे. जीवनशैलीतील बदल, योग्य उपचार, नियमित तपासणी आणि मानसिक समुपदेशन यांचा समन्वय केल्यास या धोक्याचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी करता येऊ शकते.

निष्कर्ष

हा अभ्यास स्पष्टपणे दर्शवतो की स्लीप अ‍ॅपनिया हा केवळ घोरण्याचा किंवा झोपेचा साधा त्रास नसून, तो मानसिक आरोग्याशी थेट संबंधित असलेला गंभीर आजार आहे. त्यामुळे विशेषतः वयोवृद्ध नागरिकांनी, तसेच त्यांच्या कुटुंबीयांनी या आजाराकडे गांभीर्याने पाहणे, वेळेवर निदान करणे आणि योग्य उपचार घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.