चंद्रावर कोसळणार SpaceX च्या Falcon 9 रॉकेटचा भाग; शास्त्रज्ञांचे लक्ष वेधणारी घटना

न्यूज अकोले | विज्ञान आणि अंतराळ

अंतराळ मोहिमांदरम्यान वापरण्यात आलेल्या रॉकेटचे अवशेष पृथ्वीवर किंवा अंतराळात भटकत राहतात. अशाच एका रॉकेटच्या टप्प्याबाबत आता एक महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. SpaceX च्या Falcon 9 रॉकेटचा एक वरचा (Upper Stage) भाग भविष्यात चंद्रावर आदळण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. ही घटना वैज्ञानिकांसाठी महत्त्वाची ठरत असून, अंतराळातील अवशेष (Space Debris) व्यवस्थापनावर पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे.

उपलब्ध माहितीनुसार, हा रॉकेट टप्पा अनेक वर्षांपूर्वीच्या अंतराळ मोहिमेनंतर पृथ्वी-चंद्र प्रणालीमध्ये अनियंत्रित अवस्थेत फिरत आहे. त्यामध्ये स्वतःचा प्रोपल्शन किंवा दिशा नियंत्रित करण्याची क्षमता उरलेली नसल्याने तो गुरुत्वाकर्षणाच्या प्रभावाखाली मार्ग बदलत राहतो. वैज्ञानिकांच्या गणनेनुसार भविष्यात हा भाग चंद्राच्या पृष्ठभागावर आदळू शकतो.

जर ही धडक झाली, तर त्यातून चंद्रावर एक नवीन विवर (क्रेटर) तयार होऊ शकते. चंद्रावर वातावरण नसल्यामुळे अशा धडकेचा परिणाम थेट पृष्ठभागावर दिसून येतो. मात्र यामुळे पृथ्वीवरील लोकांना कोणताही धोका निर्माण होणार नाही, असे तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे.

ही घटना नवीन नाही. यापूर्वीही अंतराळातील काही निष्क्रिय रॉकेट टप्पे चंद्रावर आदळल्याची नोंद आहे. अशा घटनांमधून शास्त्रज्ञांना धडकेमुळे तयार होणाऱ्या विवरांचा अभ्यास करता येतो. तसेच चंद्राच्या पृष्ठभागाच्या रचनेबाबतही महत्त्वाची माहिती मिळण्यास मदत होते.

मात्र या घटनेमुळे अंतराळातील वाढत्या कचऱ्याचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. पृथ्वीच्या कक्षेत तसेच पृथ्वी-चंद्र परिसरात निष्क्रिय उपग्रह, रॉकेटचे टप्पे आणि इतर अवशेषांची संख्या सातत्याने वाढत आहे. भविष्यातील अंतराळ मोहिमांसाठी हे मोठे आव्हान ठरू शकते. त्यामुळे अंतराळ संस्था आणि खासगी कंपन्यांनी मोहिमेनंतर अवशेष सुरक्षितपणे हटविण्यासाठी अधिक प्रभावी धोरणे स्वीकारण्याची गरज तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.

वैज्ञानिक या रॉकेटच्या मार्गावर सातत्याने लक्ष ठेवून आहेत. अंतिम धडक कधी आणि नेमक्या कोणत्या ठिकाणी होईल, याचा अधिक अचूक अंदाज पुढील निरीक्षणांनंतर स्पष्ट होणार आहे.

अंतराळ संशोधन वेगाने पुढे जात असताना, अशा घटना विज्ञानासाठी अभ्यासाची संधी ठरत असल्या तरी अंतराळ स्वच्छ आणि सुरक्षित ठेवण्याची जबाबदारी सर्व अंतराळ संस्थांवर असल्याचे या घटनेतून पुन्हा अधोरेखित झाले आहे.